BAŞKAN AYTAÇ'DAN AKŞEHİR KİRAZI İÇİN ÜRETİCİYİ KÂRA GEÇİRECEK ÇÖZÜM PROJESİ

Anahtar Parti Akşehir İlçe Başkanı Serdar Aytaç, geçtiğimiz hafta coğrafi işaretli Akşehir Kirazı'nın üretici fiyatları ve üreticilerimizin yaşadığı mağduriyetle ilgili yaptığı basın açıklamasının ardından, bu kez de kiraz üreticilerimizin emeğinin gerçek değerini bulabilmesi için hazırladığı çözüm önerilerini kamuoyuyla paylaştı.

Serdar Aytaç açıklamasında şu ifadelere yer verdi:

Akşehir Kirazı artık “bahçeden tüccara dökülen ürün” olmaktan çıkarılmalı; “coğrafi işaretli, sınıflandırılmış, soğuk zincire alınmış, markalı premium ürün” hâline getirilmelidir.

Bugün üreticinin en büyük sorunu kirazın para etmemesi değil; kirazın gerçek değerinin üreticiye dönmemesidir.

Verdiğimiz hesap ortadadır:

- Ürünün %60’ı ihracatlık: 50–60 TL/kg
- Ürünün %40’ı fabrika ürünü: 25 TL/kg
- Ortalama üretici geliri yaklaşık: 43–46 TL/kg
- Hasat işçiliği ve diğer giderlerle maliyet yaklaşık: 50 TL/kg ve üzeri

Yani üretici, kaliteli ürün yetiştirdiği hâlde zarar sınırında üretim yapmaktadır.

Çözüm 1: Akşehir Kirazı Üretici Pazarlama Birliği kurulmalıdır.

Her üretici ürününü tek başına satarsa zayıftır. Ama 500 üretici, 1.000 üretici veya 2.000 üretici aynı çatı altında ürün arz ederse fiyatı başkası değil, üretici belirlemeye başlar.

Bu birlik; belediye, ticaret borsası, ziraat odası, ilçe tarım müdürlüğü ve üretici temsilcilerinin içinde olduğu şeffaf bir yapıyla kurulmalıdır.

Görevi şudur:

- Üreticiden ürünü günlük piyasa baskısıyla değil, kalite sınıfına göre almak.
- İhracatçıyla toplu pazarlık yapmak.
- Her gün taban fiyat ilan etmek.
- Üreticinin ürününü değerinin altında aldırmamak.
- Fabrikalık ürünü de meyve suyu, kurutulmuş kiraz, dondurulmuş kiraz ve reçellik ürün olarak ayrıca değerlendirmek.

Çözüm 2: Akşehir’e ortak soğuk hava ve paketleme merkezi kurulmalıdır.

Kiraz dalından koparıldığı anda zaman üreticinin aleyhine işlemeye başlar. Ürün hemen soğutulmazsa yumuşar, sapı solar, albenisi düşer ve fiyatı kırılır.

Bu yüzden Akşehir’de üreticinin ortak kullanacağı bir merkez kurulmalıdır:

- Ön soğutma ünitesi
- Boylama makinesi
- Renk ve kalite sınıflandırma hattı
- Coğrafi işaretli ambalaj
- Soğuk hava deposu
- İhracat standardında paketleme

Bu merkez sayesinde üretici ürününü ham şekilde satmaz; işlenmiş, sınıflandırılmış ve pazara hazır ürün olarak satar.

Bu tek başına fiyatı ciddi şekilde yukarı çeker.

Çözüm 3: Ürün üç sınıfa ayrılmalıdır.

Bugün üretici için en büyük kayıp, iyi ürünle orta ürünün aynı torbaya girmesidir.

Akşehir Kirazı şu şekilde ayrılmalıdır:

1. Premium ihracatlık ürün
   Büyük kalibreli, parlak, sert, sapı yeşil, raf ömrü yüksek ürün.
   Bu ürün en yüksek fiyata satılmalıdır.

2. İç piyasa sofralık ürün
   İhracat kalibresinin altında ama tüketilebilir kaliteli ürün.
   Bu ürün market, manav ve zincir mağazalara doğrudan verilmelidir.

3. Sanayi ürünü
   Meyve suyu, reçel, kurutma, dondurma, şurup ve pastacılık sektörü için ayrılmalıdır.
   Bu ürün 25 TL’ye mecburen verilmemeli; işlenerek katma değeri artırılmalıdır.

Çözüm 4: “Akşehir Kirazı” markası tüketiciye doğrudan ulaştırılmalıdır.

Coğrafi işaret var ama raflarda üreticinin lehine güçlü bir marka algısı yoksa, bu tescilin ekonomik faydası eksik kalır.

Ambalajda mutlaka şu vurgular kullanılmalıdır:

- Coğrafi İşaretli Akşehir Kirazı
- Akşehir Napolyonu
- Ziraat 0900
- Üretici kodu
- Bahçe/mahalle bilgisi
- Hasat tarihi
- Soğuk zincir ibaresi
- QR kod ile izlenebilirlik

Bu iş sadece ihracat için değil, Türkiye içindeki premium pazar için de yapılmalıdır. İstanbul, Ankara, İzmir, Antalya gibi şehirlerde “Akşehir Kirazı” doğrudan tüketiciye markalı şekilde ulaştırılmalıdır.

Çözüm 5: Fabrikalık ürün kaderine terk edilmemelidir.

Bugün ürünün %40’ı fabrika ürünü diye 25 TL’ye gidiyorsa, asıl büyük kayıp buradadır.

Bu ürün için Akşehir’de küçük ölçekli bir işleme modeli kurulmalıdır:

- Dondurulmuş kiraz
- Kurutulmuş kiraz
- Kiraz suyu konsantresi
- Reçel ve marmelat
- Pastacılık için çekirdeksiz kiraz
- Sirke ve doğal aroma ürünleri

Böylece 25 TL’ye giden ürün, işlenmiş ürüne dönüştürülerek çok daha yüksek değere çıkarılır.

Çözüm 6: Üreticiye sezon başında alım garantisi verilmelidir.

Üretici dalındaki ürünü görmeden fiyat konuşamaz hâle gelmiştir. Bu yanlış bir düzendir.

Sezon başında üreticiyle sözleşme yapılmalı, kalite sınıfına göre asgari alım fiyatı açıklanmalıdır.

Örneğin:

- Premium ihracatlık ürün: maliyet + en az %35 kâr
- İç piyasa sofralık ürün: maliyet + en az %20 kâr
- Sanayi ürünü: maliyeti kurtaracak taban fiyat + işleme primi

Böylece üretici sezon sonunda “ne çıkarsa bahtıma” demekten kurtulur.

Çözüm 7: Akşehir Kirazı için dijital günlük fiyat ekranı kurulmalıdır.

Her gün şu bilgiler açıklanmalıdır:

- İhracatlık kiraz fiyatı
- İç piyasa sofralık fiyatı
- Fabrikalık ürün fiyatı
- Hal fiyatı
- İhracat ortalama fiyatı
- Üretici maliyeti
- Günlük taban alım fiyatı

Bu şeffaflık olmazsa üretici her zaman zayıf kalır.

Çözüm 8: Üreticiye acil maliyet desteği sağlanmalıdır.

Kiraz üreticisinde en ağır yük işçilik, ilaç, gübre, sulama, mazot ve ambalajdır.

Bu nedenle yerel ve merkezi idareden şu destekler istenmelidir:

- Hasat işçiliği desteği
- Ambalaj/kasa desteği
- Soğuk zincir desteği
- İhracatlık ürün için analiz ve sertifikasyon desteği
- Elektrik ve sulama desteği
- Don, dolu ve yağmur çatlaması riskine karşı sigorta desteği

Sonuç:

Akşehir Kirazı para etmeyen bir ürün değildir. Para eden ürünün kazancı üreticinin cebine girmemektedir.

Üretici kurtulacaksa çözüm bellidir:

Birlik olacak.
Ürün sınıflandırılacak.
Soğuk zincire alınacak.
Markalı satılacak.
Fabrikalık ürün işlenecek.
Fiyat şeffaflaşacak.
Üretici tek başına pazarlık yapmayacak.

Akşehir Kirazı’nın gerçek sahibi üreticidir.
Bu ürünün bereketi de önce üreticinin evine girmelidir.